Wabi-sabi trong căn hộ nhỏ

Wabi-sabi thường bị dịch thành một bảng màu: be, xám tro, vữa trát tay, một chiếc bình gốm méo đặt lệch trên kệ. Nhưng gốc của khái niệm này không phải là hình thức mà là một thái độ với thời gian — chấp nhận rằng vật liệu sẽ già đi, và rằng dấu vết của việc sử dụng không phải là hư hỏng.

Chấp nhận dấu vết, không sản xuất dấu vết

Khác biệt quan trọng nhất nằm ở đây. Vữa trát tay để lộ vệt bay của người thợ; đồng thau không phủ bóng sẽ xỉn dần theo bàn tay mở cửa; gỗ hoàn thiện dầu sẽ sẫm lại đúng ở chỗ được chạm nhiều nhất. Đó là những dấu vết thật, sinh ra từ thời gian và từ người ở.

Ngược lại, sơn hiệu ứng in vân bê tông giả hay đồ gỗ được đánh giấy nhám cho ra vẻ cũ là những dấu vết được sản xuất. Chúng đứng yên tại thời điểm xuất xưởng: không già đi thêm, chỉ bẩn dần. Một căn hộ đầy dấu vết giả sẽ trông mệt sau ba năm, trong khi một căn hộ có ba bề mặt thật sẽ đẹp hơn sau bảy năm.

Sáu mươi mét vuông đầu tiên

Trong một căn hộ 55 đến 70 mét vuông, thứ khan hiếm không phải là vật liệu đẹp mà là sự yên tĩnh của thị giác. Chúng tôi giới hạn bảng vật liệu rất chặt: một vật liệu chủ đạo, hai vật liệu phụ, một kim loại duy nhất cho toàn bộ phụ kiện.

• Một bảng vật liệu: vữa trát tay tông cát cho tường, gỗ sồi trắng cho hệ tủ, đồng thau xước cho tay nắm và bản lề lộ.
• Một khoảng trống được giữ lại: một mảng tường không treo gì, một góc sàn không kê gì. Đây là hạng mục dễ bị hy sinh nhất và cần được bảo vệ mạnh nhất.
• Đồ vải không là phẳng: lanh mộc, bông thô. Nếp nhăn là một phần của vật liệu chứ không phải lỗi giặt ủi.
• Ánh sáng gián tiếp, thấp và ấm, chiếu sượt qua bề mặt để kết cấu hiện ra. Ánh sáng phẳng làm mọi bề mặt thật trông như bề mặt in.

Khoảng trống là vật liệu đắt nhất

Trong căn hộ nhỏ, cám dỗ lớn nhất là lấp đầy: kịch trần mọi hốc bằng tủ, gắn kệ lên mọi mảng tường trống, đặt một món đồ vào mọi góc. Kết quả là một không gian có nhiều chỗ chứa hơn nhưng cảm giác chật hơn, vì mắt không còn chỗ nào để nghỉ.

Chúng tôi thường giữ lại một mảng tường liền và một dải sàn trống dọc lối đi chính, kể cả khi khách hàng đề nghị tận dụng. Đổi lại, phần lưu trữ được dồn thành một khối duy nhất, cao kịch trần, cùng màu với tường, để nó biến mất khỏi tầm nhìn thay vì trải đều khắp phòng.

Những rủi ro rất thực tế

Wabi-sabi không miễn trừ kỹ thuật. Vữa trát tay ở khu vực ẩm cần lớp phủ chống thấm gốc nước, nếu không sẽ ố vĩnh viễn ngay lần đầu nước bắn lên. Gỗ mộc quanh bếp hút dầu và không thể tẩy sạch, nên phần trong tầm văng dầu phải chuyển sang hoàn thiện có màng. Đồ gốm thủ công không đồng đều kích thước, vì vậy mọi hốc âm tường dành cho chúng phải được đo theo món đồ thật, không theo bản vẽ.

Và một lưu ý về khí hậu: độ ẩm Sài Gòn khiến vải lanh dày lâu khô và dễ mốc ở mặt sau nếu kê sát tường. Chúng tôi để một khe hở 3 phân sau lưng ghế bọc, một chi tiết không ai nhìn thấy nhưng quyết định việc chiếc ghế còn dùng được sau năm năm hay không.

Điều đọng lại sau nhiều dự án nhỏ là wabi-sabi không đòi hỏi ngân sách lớn, mà đòi hỏi sự kiên nhẫn: chọn ít món hơn, chờ đúng món, và để yên cho vật liệu làm phần việc còn lại của nó.