Chọn gỗ óc chó cho khí hậu Sài Gòn

Gỗ óc chó Bắc Mỹ đến xưởng trong những kiện ván đã sấy tới độ ẩm 8%. Sau ba ngày nằm trong một căn hộ ở Thảo Điền, cùng những tấm ván ấy hút thêm hơi nước và nhích lên 12%. Bốn phần trăm chênh lệch đó là toàn bộ câu chuyện của bài viết này.

Độ ẩm là biến số đầu tiên

TP. Hồ Chí Minh giữ độ ẩm tương đối trung bình 75–80% quanh năm, và trong những tuần cao điểm của mùa mưa, con số leo lên trên 90%. Gỗ là vật liệu hút ẩm: nó luôn tìm cách cân bằng với không khí quanh nó. Ván sấy theo tiêu chuẩn xuất khẩu Bắc Mỹ, thường ở mức 6–8%, sẽ tiếp tục hút ẩm cho đến khi đạt trạng thái cân bằng khoảng 12–14% tại đây.

Khi hút ẩm, gỗ nở, nhưng nở không đều: theo phương tiếp tuyến, độ giãn gần gấp đôi phương xuyên tâm. Một cánh tủ rộng 600 mm có thể thay đổi 3 đến 5 mm giữa tháng Ba khô và tháng Chín ẩm. Nếu người thợ bắt vít cứng cả bốn cạnh, gỗ không còn chỗ để thở và sẽ tự tìm lối thoát: cong vênh, nứt chân mộng, hở đường ghép.

Vì vậy quy tắc đầu tiên trong xưởng của chúng tôi là quy tắc về thời gian: mọi kiện gỗ phải nằm tại công trình ít nhất bảy ngày trước khi cắt, trong đúng điều kiện điều hòa mà nó sẽ sống cùng về sau. Chúng tôi gọi đây là để gỗ làm quen với nhà.

Nguyên khối, ghép thanh hay veneer

Ba dạng vật liệu cùng mang tên óc chó nhưng ứng xử với độ ẩm theo ba cách khác nhau. Chọn sai dạng cho sai vị trí là nguyên nhân của gần như mọi hư hỏng phải quay lại sửa.

• Gỗ nguyên khối cho những chi tiết nhỏ chịu lực và được chạm vào: tay nắm, nẹp cạnh, chân bàn, tay vịn. Bản càng rộng, rủi ro cong vênh càng lớn.
• Ván ghép thanh, ghép mộng răng lược, có các thanh nhỏ được xoay xen kẽ chiều vân để triệt tiêu ứng suất. Đây là lựa chọn cho mặt bàn ăn, kệ sách và mặt bậc cầu thang.
• Veneer óc chó dày 0,6 mm dán trên MDF lõi xanh chống ẩm là dạng ổn định nhất cho cánh tủ bản lớn và mảng ốp tường. Veneer được lạng liên tục từ một lóng gỗ nên vân có thể chạy đối xứng qua nhiều cánh liền nhau.

Hoàn thiện: dầu lau hay phủ PU

Dầu cứng thấm vào thớ gỗ thay vì tạo màng. Người dùng vẫn cảm nhận được lỗ chân gỗ dưới đầu ngón tay, và một vết xước có thể được chà nhám cục bộ rồi lau lại dầu trong hai mươi phút mà không để lại vết vá. Đổi lại, dầu không chặn hơi ẩm và cần lau lại mỗi mười hai đến mười tám tháng ở khu vực chạm tay nhiều.

Sơn PU mờ, độ bóng 10–20%, tạo một màng kín chống ẩm và chống bẩn tốt hơn hẳn. Đó là lựa chọn hợp lý cho cánh bếp, mặt bàn làm việc và tủ phòng tắm. Nhược điểm nằm ở khả năng sửa chữa: khi màng bị xước sâu, không có cách dặm cục bộ, phải chà và phủ lại cả cánh. Chúng tôi thường chia theo cách bề mặt được dùng — dầu cho những gì được nhìn và chạm, PU cho những gì bị dùng.

Màu sẽ đổi, và đó là điều tốt

Óc chó là một trong số ít loài gỗ nhạt đi theo thời gian. Dưới ánh sáng ban ngày, sắc tím nâu đậm của ván mới dịu dần về nâu mật ong ấm trong khoảng mười tám tháng. Điều đó nghĩa là đừng chọn óc chó vì màu của mẫu nhỏ đặt trong showroom; hãy chọn vì cấu trúc vân, và vì sắc độ mà nó sẽ đến, không phải sắc độ nó đang có.

Kèm theo đó là một chi tiết rất thực dụng: nếu một mảng tường óc chó bị tủ lạnh hay một bức tranh khổ lớn che khuất trong nhiều năm, phần được che sẽ giữ màu sẫm hơn phần còn lại.

Với ba điều kiện — đúng dạng vật liệu cho từng bản, đủ thời gian ổn định tại công trình, và hoàn thiện chọn theo cách bề mặt sẽ được dùng — gỗ óc chó sống rất tốt ở Sài Gòn. Những căn hộ đầu tiên dùng vật liệu này đang bước sang năm thứ bảy, và thứ duy nhất thay đổi là màu.